Contact Us

Project Overview Manuscripts And Annotations From All Thematic Pathways

Vat.gr.1666

Manuscript information

Resource type:
Manuscript
Collection:
Vat.gr.
Shelfmark:
Vat.gr.1666
Library:
Biblioteca Apostolica Vaticana
Date:
sec. VII ex
Dated Mss:
800
Beginning date:
776
Ending date:
800
Support:
membr.
Height:
310
Width:
220
Extent:
185
Content:
S. Gregorii Magni liber dialogorum a s. Zacharia papa graece versus.
Exhibit Tags:
sec. VIIPadri della ChiesaLegature originali e di pregioItalia

Description

Collation:
<Fasciculi 25>: 3 ternio, 8, 16 et 22 septem folior., 11 quinque folior., 25 novem folir., cett. quaterniones, 17, ut supra notavimus, intercidit.
Writing - Note:
Litteris uncialibus exaratum insolentioris formae latinamque illius aetatis multo magis quam graecam scripturam redolentibus non omnino iniuria e romano quodam scriptorio fluxisse contendit P. Batiffol, "Librairies byzantines à Rome", in "Mélanges d'archéologie et d'histoire de l'École française de Rome" VIII [1888], pp. 304-308: cuius viri docti sententiae adstipulantur S. I. Mercati, "Sull'epigramma acrostico premesso alla versione greca di S. Zaccaria Papa del «Liber dialogorum» di S. Gregorio Magno", in "Bessarione" XXXV [1919], p. 68, nec non Lietzmann-Franchi de' Cavalieri in opere infra citando, dum V. Gardthausen, "Griech. Palaeographie [2. ed], II, p. 147, Italiae australi vindicandum censere videtur (praeter codicem Bobiensem, hodie Ambros. B 159 sup., a P. Batiffol cum nostro conlatum, cf. ex. gr. libros Vatt. lat. 3835 + 3836, alterum fortasse alterum hau dubie Romae descriptum, apud Heliam A. Lowe, Codices latini antiquiores, I, Oxford 1934, tabb. 18a-18b).
Decoration - Note:
Litteras grandioris moduli non nisi magnitudine a reliquis discrepantes uti plurimum deprehendes (cf. tamen ff. 143v-144v. 146v etc.), litterae vero initiales, rubidae tantum vel duobus tribusque coloribus variatae (flavo et rubido, vel flavo, rubido et caeruleo, vel flavo, rubido et viridi), animalium imagines exprimunt, quales in latinis codicibus eiusdem temporis passim inveniuntur (cf. ff. 3, 42v et 83 pisciculos, f. 136v serpentes duos cauda coniunctos, quorum uterque anguiculum ore stringens in columellam, quam capite supereminet, adtollitur: haec est littera omnium maxima ornatissimaque). Conlocutorum nomina, litterae initiales versuum supra laudati epigrammatis, inscriptio tabulae capitum libri lV dialogorum praemissa minio exarantur rubidi coloris (Batiffol, art. cit., p. 303 'rouge-brique'), a Graecorum rubro purpureove plane diverso (Gregorii Petrique nomina, rubricatoris incuria saepe omissa, manus recentiores perquam rudes interdum subpleverunt).
Binding:
Membr.
Binding - Note:
Integumenti tabulae corio purpureo indutae fibularumque nuda vestigia praebentes arma Gregorii XV P. M. et (tab. post.) Scipionis Cobelluzzi card. bybliothecarii (1618-26) auro inpressa prae se ferunt.
Signatures:
Fasciculi 25 […] in angulo sup. externo primae singulorum paginae ipsius, ni fallor, librarii manu subputati sunt, notae tamen non nullae (A'-B'; ΙΘ'-Κ') propter margines resectos udoreve coaruptos effluxerunt.
General note:
Operculo ant. interno scidula chart. mm. 24 X 74 cum inscript. "Gregorij Papę Dialogi", m. <L. Allatii>, superne adglutinata. Folii 1 in angulo sup. dextro manus XV saeculi notavit "dialogus s(anc)ti Gregorij", orae infernae nota Cryptensis ΔΔ adpingitur. F. 41v vir a scriba diversus pulloque recentior […] invocatiuncula graecis litteris in modum chrismi dispositis, latino autem (ex parte) sermone iniecit: Ι͞ς Χ͞ς νι-κᾶ δω-μη-νε σαλ-βου κουν-σερ-βα με. F. 82 librarius ipse σταυρ·ειδῶς notavit ορα προ με et infra του γραψαντος, recentior autem mox laudatus, subiunxit ορι δι-οτυ-ν ς ημεῖ (εἰμὶ scil.).
Other name:
Allacci, Leone, 1586-1669 [glossator]
Gregorius PP. XV, 1554-1623 [owner]
Cobelluzzi, Scipione, card., 1564-1626 [owner]
Language:
Greco.
Alphabet:
Greco.
Colophon:
F. 185v librarii subscriptio: ἐτελειώθη δὲ ἡ βίβλος | αὕτη μηνὶ ἀπρηλίω | ἡκάδη· ἔτους· ς̅τ̅η̅ (= 800 p. Chr. n.).

Administrative information

Source of information:
C. Giannelli, Codices Vaticani graeci: codices 1485-1683, In Bybliotheca Vaticana, 1950, p. XXVIII, 408-409.

Curatorial narrative

Il Vat. gr. 1666 è il manoscritto greco più antico datato, come mostra la sottoscrizione dell’800 al f. 185v. Il codice contiene il Liber dialogorum di s. Gregorio Magno nella traduzione greca di papa Zaccaria (741-752). Il contenuto, la datazione - così vicina a quella della traduzione - e, soprattutto, l’ornamentazione hanno fatto ipotizzare prima a Batiffol e poi a Giannelli l’origine romana del codice, soprattutto sulla base di un confronto stilistico con il coevo manoscritto latino Ambrosiano, B 159 sup. contenente la stessa opera. Degni di nota, a livello paleografico, sono i caratteri provinciali della maiuscola, che riecheggiano quelli dell’onciale romana: come afferma Cavallo sembrerebbe trattarsi di «una maldestra imitazione fatta da uno scriba forse più aduso a vergare manoscritti in latino». La discussione paleografica sul codice, diviene il presupposto per evidenziare i proficui rapporti tra Roma e Bisanzio nell’VIII sec. e permetterebbe di confermare la presenza di una fiorente colonia greca nelle prossimità di S. Maria in Cosmedin.

Il codice giunse in Biblioteca Vaticana al tempo di Paolo V, dopo essere stato conservato prima presso l’abbazia calabrese di S. Maria del Patir poi a Grottaferrata nel XV sec.

I fogli trascritti sono i seguenti: ff. 3r-4v e 152v-155r, Gregorius Magnus, Dialogorum Libri IV, I, I e IV, XXI-XXVII (cfr. PL 77, 150 A – 154 B e 354 A - 359 D). Sono annotati i ff. 3r e 154v.

 

Bibliografia

BATIFFOL, Librairies, pp. 297-308; CAVALLO, Ricerche, p. 107; FOLLIERI, Codices, pp. 20-21, tav. 11; Perria, Γραφίς, pp. 38, 41; CRISCI – DEGNI, La scrittura greca, pp. 111 e 288. Biblioteca Apostolica Vaticana e Pinakes.

Parts of this manuscript

1r-185v

Gregorius PP. I, Dialogi de miraculis patrum Italicorum

Locus:
1r-185v
Author:
Gregorius PP. I, Magnus, s., c. 540-604 [internal]
Supplied title:
Dialogi de miraculis patrum Italicorum
Uniform title:
Dialogi (Gregorius PP. I, Magnus, s., c. 540-604). Greco
General note:
Praemissa (ff. 1v-2v) anonymi praefatione: (ff. 3-40v) liber I (ib. 150-215), (ff. 42v-82) liber II seu vita s. Benedicti, (ff. 83-134v) liber III, quo in fasciculo ιζ´ post f. 121 deperdito (cf. infra), vv. εἷναι μαρτύριον, ὁ κύριος - τὴν διήγησιν ὑποστρέψωμεν, i. e. capita 26 (ex parte) et 27-32 (ib. 282 C 16-295 A 15) desiderantur, (ff. 136v-185v) liber IV (ib. 318-430). Singulis libris praecurrit (ff. 2v. 40v-41v. 82r-v. 135-136) capitum tabula. Anteit (f. 1) epigramma in b. Gregorium Senioris Romae papam, 33 «choliambis» expressum, quorum in acrostichide Γρηγορίου βίβλος Ζαχαρίου πατριάρχου. Ff. 41v-42 manus latina saeculi X ex. (iudice gravissimo Helia A. Loew, "The Benevent script" etc., Oxford 1914, p. 365) tabulam paschalem dierumque paschalium seriem beneventana, quae dicitur, scriptura iniecit, vir autem graecus nescio quis recentioris aetatis (an saec. XIII?) notas graecas numerales iuxta latinas adpinxit.
Other name:
Zacharias PP., s., m. 752 [translator]
Language:
Greco.
Alphabet:
Greco.
Source of information:
C. Giannelli, Codices Vaticani graeci: codices 1485-1683, In Bybliotheca Vaticana, 1950, p. XXVIII, 408.